منظره: سرمستی و شعف
در پرندهها و آدمکهای مهدی سحابی
منظره، چنانکه از نامش برمیآید، گسترهای است از زمین که در برابر نگاه ناظری واحد ظاهر میشود و تداعیگر احساس و ارتباط شخصی و یگانۀ او با جهان پیرامون خویش است. این مفهوم با اتصال انسان و طبیعت، پیوندی ناگسستنی میان این دو ایجاد میکند و در واقع همان چیزی است که در اندیشۀ هوسرل «خواست فعال» نامیده میشود، یعنی آنچه به نحوی بنیادین، جهان و زندگی ما را به هم متصل میکند و نه تنها در شناخت ذهنی ما، بلکه در هیجانات، آرزوها و امیالمان بازتاب مییابد. در این معناست که مراودهای بیوقفه میان طبیعت بیرون و طبیعت درون ما ایجاد میشود، حتی طبیعت بیرونی از ورای طبیعت درونی شکل گرفته و بر ما پدیدار میشود. بدین ترتیب، آدمی خود به عنصری طبیعی بدل شده و چنانکه مرلوپونتی میگوید: «من جزئی از طبیعت هستم و همچون هر جزء دیگری از طبیعت عمل میکنم» (کولو، 2011، ص. 46). لازمۀ چنین آگاهی و شناختی از جهان، درک آن به عنوان میدان تجربه است، تجربهای که با ارتباط تن و منظره به مثابه دو عنصر لاینفک محقق میشود تا آدمی خود چیزی نباشد جز منظرهای از جهان (کولو، 2011، ص. 29). منظره در این معنا، مکانی است که هستی، وجود و خیالپردازیهای سوژه را پذیرا میشود و به تدریج پیرامون او شکل میگیرد. در این ارتباط، سوژه که خود را در پیوندی مستمر با طبیعت و جهان مییابد، در جستجوی یکی شدن با جهان پیرامون، در آن غرق گشته و به گفتۀ میشل کولو در آن ذوب میشود. بنابراین منظره، واحدی است گسستناپذیر که انسان و طبیعت را همزمان شامل میشود. این عرصۀ پهناور که مجال رویاپردازیهای سوژه و هنرمند را فراهم کرده و او را مالامال از شعفی سرشار میکند، خصوصاً در هنر امروز تجسمی غریب مییابد که هر لحظه مخاطب را به اندیشهای ژرف وامیدارد. از این دست است آثار مهدی سحابی و به ویژه مجموعۀ پرندهها و آدمکهای او.
سحابی در این مجموعهها با بهرهبردن از اشیائی دمدستی و با تکیه بر آنچه برخی منتقدین، «بیهدفیهای هدفمند» میخوانند، به خلق آثاری میپردازد که نشان از نگاه بیغل و غش او به جهان پیرامون و زیباییهای آن دارد و فرم، رنگ، متریال و نحوۀ اجرا بیانگر آن است.
برای مطالعۀ کامل مقاله به کتاب مروری بر زندگی و آثار مهدی سحابی مراجعه فرمایید
{ زینب گلستانی درو }
۱۳۷۱ – تهران
− دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
− کارشناسیارشد زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه شهید بهشتی، تهران
− پژوهشگر، مدرس، مترجم
− نـویسندۀ بیش از بیست مقاله به زبانهای فـارسی و فـرانسه با موضوعاتی چون: فضا، معماری، شهر، جغرافیا و منظره.
− سخنرانی در همایشهای مختلف داخلی و خارجی با رویکرد چگونگی بازنمایی جغرافیا و منظره در آثار ادبی و هنری.
منابع
- شریفیان، وحید؛ سحابی، مهدی (۱۳۸۵). مجسمه: مشاعره درخت و پرنده (گفتگو با مهدی سحابی یه بهانه نمایشگاه پرندهها در گالری آریا). شماره: ۹۴، ص ۱۳ـ۱۲.
- .Brent Madison, Gary, (1973), La phénoménologie de Merleau-Ponty, une recherche des limites de la conscience
- .Collot, Michel, (2011), La pensée-Paysage, ACTES SUD/ ENSP
- .Collot, Michel, (1989), La poésie moderne et la structure d’horizon, Paris, PUF
- .Soucy, Pierre-Yves, (2010), Hamid Tibouchi, L’infini palimpseste, Belgique, La lettre volée